Hebben kinderen recht op (online) privacy?

De kinderen gaan op schoolreisje en de juf publiceert de volgende dag alle foto’s online. Leuk! Ook de klassenmoeder zet de foto’s die ze die dag heeft gemaakt op de Facebook-pagina. Met alle vaders en moeders erin getagd. Iets minder leuk. Persoonlijk vind ik het afschuwelijk om getagd te worden. Ik wil zelf kunnen bepalen wat er over mij online staat. Raar eigenlijk; ik vind het dus wel goed als iemand mijn kind online zet (want het is zo leuk om te zien wat ze in de dierentuin hebben gedaan) en niet goed als iemand iets over mij online zet (mijn foto, mijn recht). Waarom is mijn privacy belangrijker dan die van mijn kind? Hebben kinderen dan geen recht op online privacy?

Foto’s van diplomazwemmen

Recent plaatste Carla Blik een oproep op internet. Zij vroeg mediaprofessionals om raad in het volgende geval:

Tijdens het diplomazwemmen van mijn kind heeft een professionele onderwaterfotograaf foto’s gemaakt. Deze foto’s zijn te bestellen vanaf zijn site. Leuk initiatief, maar ik heb hiervoor geen schriftelijke toestemming gegeven. Het zwembad heeft wel vooraf mondeling gemeld dat er een fotograaf aanwezig was. De zwemfoto’s van honderden kinderen blijken nu vrij toegankelijk op een site staan – zonder wachtwoord. De foto van mijn eigen kind hebben ze onmiddellijk verwijderd. Echter, mijn verzoek om de foto’s van de andere kinderen te beveiligen, omdat hij het portretrecht overtreedt en de privacy van de kinderen in gevaar brengt, wijst de zwembadfotograaf af. Ook het zwembad ziet geen probleem. Wat moet ik doen?

De reacties waren vrij duidelijk; deze fotograaf overtrad het portretrecht. Ict-jurist Arnoud Engelfriet zegt hierover: Het portretrecht kent twee smaken. Bij een portret in opdracht is toestemming nodig voor publicatie. Bij een portret zonder opdracht moet de publicist een afweging maken; het belang van publiceren vs de privacy. […] Het privacybelang van de ouders en hun kinderen is in dit geval zeer groot, zeker gezien het soort foto’s en de kwetsbare situatie. Mijns inziens zouden deze foto’s dan ook niet zomaar online mogen, de belangenafweging valt uit in het voordeel van de kinderen.

Hoe gaat een school om met foto’s?

Ongeveer tegelijkertijd kreeg ik een telefoontje van de directeur van een basisschool met de vraag hoe ze moet omgaan met het online zetten van foto’s van leerlingen. Er was nog geen protocol, de ene juf gebruikt Picasa, de andere juf experimenteerde met Klasbord. Ze kon er haar vinger niet opleggen, maar het gaf haar geen goed gevoel. “Wie zijn wij om te bepalen welke foto’s er van een ander online mogen? Is het onze taak niet om de kinderen juist te beschermen?” Precies de gedachte waar ik ook mee worstelde.

In plaats van te publiceren omdat het kán, dacht ze na over de gevolgen die het zou hebben voor de kinderen. Ik ging bij mezelf ten rade. Waarom had ik eigenlijk aan het begin van de schoolcarrière van mijn kinderen zo klakkeloos toestemming gegeven om foto’s te mogen plaatsen op de schoolwebsite? De ontwikkelingen gaan snel; taggen is alweer retro, dankzij gezichtsherkenning kan een foto je toch levenslang blijven achtervolgen. Dat veel scholen zich herkennen in dit dilemma blijkt uit de vraag Hoe kan een school verstandig omgaan met foto’s? op mediaopvoeding.nl. De technologie biedt de mogelijkheden, maar moeten we er daarom ook gebruik van maken?

Klasbord

Ik dook in Klasbord, een app waarmee leerkrachten foto’s en tekst kunnen delen met ouders. Het is vergelijkbaar met een besloten Facebook-groep. De leerkracht is administrator en bepaalt wie toegang krijgt en wie berichten mag plaatsen. Ik stuitte op het artikel Klasbord-app tast privacy aan van Jeroen Laemers, een ouder met dezelfde vraagtekens als ik. Hij stelt dat niet alleen foto’s een privacyprobleem opleveren, ook de berichten die klassikale activiteiten beschrijven, kunnen worden opgevat als persoonsgegevens en mogen niet zomaar worden verzameld en gedeeld. Hij concludeert: “Uiteindelijk illustreert deze episode treffend hoe lichtvaardig we tegenwoordig met onze eigen, maar ook met andermans privacy omgaan.”

Het recht om zelf te bepalen wat er over jou online staat

Ik ging op zoek naar nog meer informatie. Een van de meest gelezen blogs afgelopen jaar op Mediawijzer.net was van Remco Pijpers. Hij schreef daarin over zijn motivatie om geen foto’s van zijn kinderen online te publiceren: “Ik wil geen foto’s van ze online. Niet op de site van de naschoolse opvang en niet op de site van de school.” Hij geeft daarvoor 2 redenen, waarvan ik met name de 2e essentieel vind: iedereen heeft het recht om zelf te bepalen wat er over hem/haar online staat.

En dat is wat mij betreft de spijker op z’n kop. Hoe trots ik ook ben op mijn kinderen, ik zet geen foto’s meer van ze online. Tenminste niet als ze er herkenbaar (met hun gezicht) op staan. En ik heb de school en BSO ook gevraagd geen foto’s meer te publiceren. Want hoe leuk ik het ook vind om te zien hoe hun schoolreisje was, welke knutsels ze hebben gemaakt voor het thema ‘kunst’ en hoe ze ademloos zitten te luisteren naar de voorleesmoeder, ik vind hun belang zwaarder wegen dan het mijne.

Daarom beste ouders, schoolleiders en leraren, vraag ik jullie vandaag na te denken over online privacy bij het plaatsen van foto’s. Laat de argumenten ‘de ouders hebben toestemming gegeven’, ‘het kan toch geen kwaad’ en ‘het is gewoon leuk’ even voor wat ze zijn.

Bekijk het onderwerp eens vanuit het recht op online privacy. Het recht om zelf te mogen beslissen en je eigen online identiteit te mogen managen. Dat recht heb je als volwassene, dat recht zouden kinderen ook moeten hebben. Ik sluit me dan ook volledig aan bij Arnoud Engelfriet; de belangenafweging valt uit in het voordeel van de kinderen. Het is simpelweg niet aan ons om te beslissen over andermans privacy.

Op een positieve manier praten met je kind over online gedrag? Meld je aan voor gratis 8-delige e-cursus ‘Mediawijs opvoeden’